Πώς παραδιδόταν η αλληλογραφία πριν τα σπίτια αποκτήσουν αριθμούς

Αν και σήμερα η αλληλογραφία μοιάζει με μια ξεχασμένη πρακτική, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι επικοινωνούν ηλεκτρονικά, εξακολουθούμε να νιώθουμε μια μικρή συγκίνηση όταν ο ταχυδρόμος χτυπάει το κουδούνι για να μας παραδώσει εορταστικές κάρτες ή μικρά δέματα.

Τα παλιά χρόνια, όμως, το ταχυδρομείο δεν λειτουργούσε μόνο για την παράδοση της αλληλογραφίας αλλά επέτρεπε την ανταλλαγή πληροφοριών πριν ακόμη εφευρεθούν το ραδιόφωνο, η τηλεόραση ή, φυσικά, το διαδίκτυο.

Σήμερα, η δύσκολη δουλειά γίνεται από αεροπλάνα και φορτηγά, αλλά κάποτε η παράδοση εξαρτιόταν από την ταχύτητα των τρένων και των ατμόπλοιων και, ακόμα πιο πίσω, από την αντοχή των αλόγων και των ανθρώπων που αναλάμβαναν την κουραστική διαδρομή.

Ένας ακόμη παράγοντας που περιέπλεκε την κατάσταση ήταν η έλλειψη ενός καθιερωμένου συστήματος διευθύνσεων. Και εδώ γεννιέται το ερώτημα:

Πώς κατόρθωναν οι άνθρωποι να παραλάβουν την αλληλογραφία τους χωρίς να γίνουν λάθη;

Πότε ξεκίνησε η πρώτη ανταλλαγή αλληλογραφίας

Η ιστορία της οργανωμένης ταχυδρομικής υπηρεσίας, ιστορικά, υπολογίζεται ότι ξεκίνησε από την Αρχαία Αίγυπτο. Τότε, οι Φαραώ χρησιμοποιούσαν ταχυδρόμους για τη διάδοση των διαταγμάτων τους ήδη από το 2400 π.Χ., χτίζοντας πάνω σε παλαιότερες πρακτικές προφορικής μεταβίβασης μηνυμάτων.

Η πρώτη αξιόπιστη προσπάθεια ανάπτυξης ταχυδρομικής υπηρεσίας σημειώνεται στην Αρχαία Περσία, με αναφορές που συνδέουν την εφεύρεση στον Κύρο τον Μεγάλο (550 π.Χ.) ή στον διάδοχό του, Δαρείο Α’ (521 π.Χ.). Άλλες πηγές υποστηρίζουν ότι ακόμα πιο παλαιά υπήρξε το ασσυριακό ταχυδρομικό σύστημα υπό τον Χαμουραμπί (1700 π.Χ.) και τον Sargon II (722 π.Χ.). Στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται το σύστημα του βασιλιά των Μήδων για την ταχεία μεταφορά αποφάσεων.

Το περσικό σύστημα χρησιμοποιούσε σταθμούς που ονομάζονταν Chapar-Khaneh, όπου οι ταχυδρόμοι, οι Chapar, άλλαζαν άλογα για να πετύχουν τη μέγιστη ταχύτητα και απόδοση. Ο Ηρόδοτος το περιγράφει με θαυμασμό: «Λέγεται ότι όσες ημέρες χρειάζονται για όλο το ταξίδι, τόσοι είναι οι άνδρες και τα άλογα κατά μήκος του δρόμου. Κάθε άλογο και κάθε άνθρωπος αντιστοιχούσε στο ταξίδι μιας ημέρας, και τίποτα δεν σταματούσε την πορεία τους, ούτε χιόνι, ούτε βροχή, ούτε ζέστη, ούτε σκοτάδι».

Πολύ πριν και κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, τα ταξιδιωτικά περιστέρια χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά μηνυμάτων, αξιοποιώντας την μοναδική ικανότητά να βρίσκουν το δρόμο προς τη φωλιά τους. Η ιστορία της αλληλογραφίας περιλαμβάνει επίσης ελκύθρα με σκυλιά, μπαλόνια, ρουκέτες, μουλάρια, πνευστούς σωλήνες ακόμη και υποβρύχια. Ο Καρλομάγνος μάλιστα επεξέτεινε το σύστημα των Φράγκων σε ολόκληρη την αυτοκρατορία του, συνδέοντάς το με την υπηρεσία των επιθεωρητών missi dominici.

Στην Ελλάδα, η επίσημη «ταχυδρομική συγκοινωνία» ξεκινά στις 24 Σεπτεμβρίου 1828, όταν ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας υπέγραψε το ψήφισμα για σύσταση τακτικής ταχυδρομικής υπηρεσίας ιδρύοντας το Γενικόν Ταχυδρομείον.

Στις αμερικανικές αποικίες, το πρώτο ταχυδρομείο ιδρύθηκε το 1639 σε μια ταβέρνα της Μασαχουσέτης, με τα πρώτα διααποικιακά συστήματα να εμφανίζονται τη δεκαετία του 1670. Τότε, η αλληλογραφία παραδιδόταν συχνά από σκλάβους ή ιθαγενείς Αμερικανούς που γνώριζαν καλά την περιοχή.

Η Φιλαδέλφεια και οι πρώτοι αριθμοί οδών

Λίγο μετά την ίδρυση των ΗΠΑ, ξεκίνησαν οι πρώτες συστηματικές προσπάθειες αρίθμησης κτιρίων. Το 1791, στη Φιλαδέλφεια δημιουργήθηκε ένας κατάλογος πόλης: οι μονοί αριθμοί αντιστοιχούσαν σε κτίρια της βόρειας και ανατολικής πλευράς ενός δρόμου, ενώ οι ζυγοί σε εκείνα της νότιας και δυτικής. Άλλα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Νέα Υόρκη, ακολούθησαν σύντομα το παράδειγμα.

Όμως, υπήρχαν ασυνέπειες: οι αριθμοί δόθηκαν μόνο στα υπάρχοντα κτίρια, οπότε όταν χτίζονταν νέα, η αλληλουχία ανατρεπόταν. Οι πόλεις με καμπυλωτούς δρόμους παρήγαγαν ακόμη πιο χαοτικά αποτελέσματα. Η λύση ήρθε τη δεκαετία του 1850, και πάλι στη Φιλαδέλφεια: το μέλος του δημοτικού συμβουλίου John Mascher πρότεινε ένα σύστημα που συνδέει τις διευθύνσεις με τις πλησιέστερες διασταυρώσεις, ενώ τα τμήματα μεταξύ δρόμων με ονόματα αριθμούνταν με σταθερή απόσταση μεταξύ των αριθμών. Το λεγόμενο «σύστημα της Φιλαδέλφειας» ή «δεκαδικό σύστημα» τελικά υιοθετήθηκε σε όλη τη χώρα, αν και η αλλαγή δεν ήταν πάντα ευπρόσδεκτη.

Η δημιουργικότητα των ανθρώπων

Με την επέκταση των ταχυδρομικών υπηρεσιών και της αρίθμησης κατοικιών, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ξεκίνησε την παράδοση αλληλογραφίας κατ’ οίκον σε επιλεγμένες βόρειες πόλεις από την 1η Ιουλίου 1863. Οι πολίτες έπρεπε να συμπεριλάβουν διεύθυνση στα γράμματά τους, αλλά πολλές περιοχές δεν είχαν ακόμη σταθερά συστήματα αριθμών. Έτσι, οι αποστολείς γινόντουσαν δημιουργικοί: ένας ταχυδρόμος μπορεί να αναζητούσε ένα γράμμα για μια «κατοικία στα μισά του δρόμου μεταξύ της Τρίτης και της Τέταρτης Οδού, με τα δύο σπασμένα παράθυρα και μια ετοιμόρροπη καμινάδα».

Ο Μαρκ Τουέιν έγραψε κάποτε στον φάκελο για ένα φίλο του: «Για τον κ. CM Underhill, που εργάζεται στην επιχείρηση άνθρακα σε έναν από αυτούς τους δρόμους, ψηλός, ηλικιωμένος αλλά χωρίς γκρίζα μαλλιά, κάποτε όμορφος, Μπάφαλο, Νέα Υόρκη. Από τον Μαρκ Τουέιν. Υ.Γ. Λίγο φαλακρός στην κορυφή του κεφαλιού του».

Το γράμμα έφτασε, δείχνοντας ότι οι ταχυδρόμοι, παρά τις ελλείψεις σε οδηγίες, κατάφερναν με επιτυχία την παράδοση. Τα γράμματα με ασαφείς διευθύνσεις ή δυσανάγνωστο γραφικό χαρακτήρα αποστέλλονταν στο Γραφείο Νεκρών Επιστολών στην Ουάσινγκτον, όπου πολλές φορές αποκρυπτογραφούνταν και επαναδρομολογούνταν, ενώ τα πιο ασυνήθιστα κομμάτια εκτίθενται πλέον σε μουσεία.